Digitaal onderwijs

Digitale leermiddelen voor je klas: wat zijn de opties?

Een overzicht van digitale leermiddelen voor primair onderwijs en de eerste jaren van het VO.

Slim digitaliseren biedt veel kansen voor het onderwijs. De content waar scholen van afhankelijk zijn (tekstboeken, werkschriften, handleidingen) “wil” digitaal zijn. Scholen moeten ruimte maken voor individuele behoeften, waarin vaak goed wordt voorzien door digitale producten. Docenten kunnen met digitale leermiddelen vermakelijk en effectief leermateriaal maken. Onderzoeksprojecten zijn online veel eenvoudiger. Communicatie binnen de klas en met ouders kan verbeterd worden. En er is goed onderzoek beschikbaar dat aantoont dat motivatie en leerresultaten enorm kunnen worden verbeterd. Digitalisering is het overwegen waard, op zijn zachtst gezegd.

Om digitaal te gaan, heeft een school natuurlijk hardware zoals pc’s of tablets nodig. Maar zonder goede software en inhoud hebben die pc’s weinig nut. Computers worden vaak verworven zonder een geïntegreerde aanpak die voortkomt uit een duidelijke didactische visie. Een scenario dat zich maar al te vaak afspeelt is dat de persoon die beslissingen neemt over het kopen van de school zich richt op het kopen van uitstekende hardware. De hardware komt in het klaslokaal met een aantal vooraf geïnstalleerde Apps erop, misschien een tekenprogramma, een blogmodule of een e-bookbrowser. Na een paar dagen ontdekt de leraar dat er weinig aansluiting is met haar onderwijsbehoeften. En omdat ze weinig controle heeft over wat er op de tablets gebeurt, hebben de kinderen toegang tot ongewenste content. En de doos tablets komt op het kerkhof van mislukte experimenten terecht.

Kort gezegd: voor digitaal gaan is een focus op software en inhoud nodig. Wat heb je écht nodig voor je klas? In een reeks artikelen zullen we dit probleem onderzoeken en praktisch inzicht bieden in het selectieproces voor digitale leermiddelen. Als eerste stap richt dit artikel zich op een overzicht van de soorten services die beschikbaar zijn voor uw onderwijs- of opvoedingsbehoeften.

Een overzicht van de beschikbare digitale leermiddelen

De wereld kent duizenden digitale leermiddelen en een leraar in een bepaald taalgebied kan uit honderden tools kiezen. Een volledige lijst kan niet worden gepresenteerd, maar de belangrijkste categorieën van producten worden hieronder beschreven. De nadruk ligt vooral op hulpmiddelen die kunnen worden gebruikt voor jongere leerlingen in het basis- en middelbaar onderwijs, maar veel van deze lijst is ook geldig en nuttig voor leerkrachten en leerlingen van de tweede helft van de middelbare school.

  • Digitale handboeken – in veel landen zijn digitale tekstboek de belangrijkste focus geweest van de inspanningen van uitgevers om digitale producten aan te bieden. De meest eenvoudige manier om dit te doen is door boeken te scannen en een PDF/e-book aan leraren aan te bieden, meestal gratis gebundeld met het papieren boek. Met geavanceerdere digitale handboeken kunt u aantekeningen maken in de PDF, lettertypen groter of kleiner maken, schriftelijke notities maken of softwarelinks toevoegen naar nuttige content.
  • Digitale oefenhulpmiddelen – dergelijke platforms richten zich op het vervangen van oefenwerk in de klas met digitale opgaven die directe feedback geven aan docenten en studenten. Voorbeelden zijn Snappet en ons eigen Kpito. Geïntegreerde oefeningshulpmiddelen omvatten ook theorie-teksten die gekoppeld zijn aan de oefeningen voor dat stukje theorie. Een goed voorbeeld is Learnbeat.
  • Creativiteitstools – meestal richten deze zich op tekenen en andere grafische uitingen. Andere tools zijn gericht op het maken van presentaties, muziek, programmeercode of kaarten. Veel van deze hulpprogramma’s worden meegeleverd met uw hardware, zoals tablets of Chromebooks.
  • Auteurstools – met behulp van hulpmiddelen zoals Microsoft Office of Moodle kunnen docenten teksten, oefeningen, multimediapresentaties en ander lesmateriaal voor de klas maken.
  • Interactie-instrumenten – deze zijn gericht op door de leraar gemaakte quizzen, meestal om aanleiding te geven tot discussies in de klas, maar ook om tests uit te voeren over het begrip, de voortgang en de prestaties van de student. Kahoot is een voorbeeld.
  • Digitale werkruimten – ook wel portalen of LMS (Learning Management Systems) genoemd, vaak met een beeldinterface in de klas, deze organiseren schoolwerk, zorgen ervoor dat kinderen kunnen communiceren met instant- en e-mailberichten, en kunnen ook een locatie zijn waar leerlingen leermateriaal verzamelen en hun werk presenteren aan leerkrachten. In Nederland spelen digitale werkruimten nog geen enorme rol, maar in Frankrijk bijvoorbeeld wel; misschien is het tijd dat dit verandert. Een voorbeeld is itslearning.
  • Monitoring- en analysetools – in Nederland meestal LVS (Leerlingvolgsysteem) genoemd, zijn deze tools vooral gericht op het volgen van de voortgang van de leerling in de loop van de tijd en op het bieden van hulpmiddelen en aanbevelingen aan leraren en IB’ers over hoe ze het leerproces van de klas en de leerling kunnen ondersteunen.  Voorbeelden zijn Parnassys en Leeruniek.
  • Administratieve hulpmiddelen – vaak gecombineerd met het LVS, de admin tools stellen docenten in staat hun administratieve taken uit te voeren. Ze kunnen ook het platform zijn om rapporten samen te stellen en deze met leerlingen en ouders te delen. Ze kunnen ook worden gebruikt om schoolbenodigdheden voor de klas te bestellen of aan te vragen.

Digitale leermiddelen van Kpito

Digitale leerhulpmiddelen selecteren voor uw klas

De meeste van de hierboven beschreven hulpmiddelen kunnen tegelijkertijd worden gebruikt en kunnen elkaar zelfs versterken. Als je het budget en de training/implementatietijd hebt, is het waarschijnlijk een goed idee om de meeste van deze tools in meer of mindere mate te gebruiken.

Het goede nieuws is dat de meeste van de bovenstaande soorten tools gratis beschikbaar zijn, tenminste als trial versie of “freemium”-product. Het is dus verstandig om de verschillende opties eens uit te proberen, waarbij je voor een gratis product in een bepaalde categorie gaat als de bekendere namen geld kosten. Op die manier krijg je een idee van hoe nuttig een type tool voor u en uw klas kan zijn. Als je een bepaald type instrument begint te waarderen, kun je kiezen voor een meer hoogwaardige betaalde optie die binnen je budget past.

Praktische tips

Een lijst met opties presenteren is leuk, maar hoe kies je welk specifiek digitale leermiddel je moet gebruiken? Dit is het onderwerp van een ander, toekomstig artikel. Maar een korte samenvatting van de praktische overwegingen kan worden gegeven.

  • Als je op zoek bent naar sneller leren of als je het leren wilt individualiseren en wilt voldoen aan de speciale behoeften van je leerlingen, zijn digitale werkboeken de beste eerste stap. Met digitaal oefenen bespaar je vaak veel geld en veel tijd (je hoeft niet meer te fotokopiëren of sorteren!). En ze genereren gegevens en inzichten die een goede basis vormen voor een integrale digitaliseringsaanpak.
  • Alles wat te maken heeft met communicatie tussen docenten, studenten en ouders maakt deel uit van een bredere maatschappelijke discussie: willen we digitaal of persoonlijk communiceren? Er moet een pragmatisch antwoord worden gevonden dat voor jou en je klas de beste is.
  • Digitale werkruimten zijn een goede manier om klaswerk te organiseren, maar verwacht niet dat ze veel bijdragen aan sneller of dieper leren.
  • Je moet ze houden aan de wet en de regels van je school, die meestal bepaalt welke admin tools en monitoringsystemen/LVS moeten worden gebruikt.
  • Creativiteit en computers zijn geen natuurlijke vrienden. Dit wil niet zeggen dat computers niet kunnen helpen bij het ontwikkelen van creativiteit, maar verwacht geen creativiteitswonderen van digitalisering.

Auteur: Michael Blok.